Muzyka i śpiew liturgiczny

W każdej rodzinie chrześcijańskiej, jeszcze do połowy XX wieku pierwszym rodzajem muzyki z jaką mogło zetknąć się dziecko, była muzyka kościelna, która   stanowi oprawę wszystkich uroczystości religijnych, szczególnie  Mszy Świętej, gdzie obrzędy liturgiczne podkreśla muzyka organowa i śpiew chóralny wykonywany na chwałę Boga. Wzniosła, patetyczna muzyka podkreśla miłość Boga, wskazując człowiekowi drogi do zbawienia. (  Muzyka i śpiew liturgiczny dostosowane są do okresu przeżywanego w Roku Kościelnym.  W okresie należącym do Świąt Bożego Narodzenia, przy żłobku  w czasie liturgii wykonuje się kolędy. Autorem pierwszych kolęd chrześcijańskich był Święty Franciszek z Asyżu, który  stworzył w XIII wieku misterium bożonarodzeniowe, ze żłobkiem, z postacią  Dzieciątka Jezus na sianku leżącego pod opieką Matki Bożej i Świętego Józefa i osiołka. Dzięki braciom franciszkanom  przywędrowały kolędy do Polski. Ich słowa nawiązywały do historii Zbawczych Narodzin Jezusa, były bliskie wszystkim stanom, począwszy od rodów książęcych i królewskich do najbiedniejszych chłopskich lepianek ( przecież dzieciątko narodziło się w stajni). Pełne miłości, kształtowały wrażliwość, były przez wszystkich zrozumiane i ukochane.   Najstarsza kolęda  polska wykonywana mogła być  za czasów panowania słynącej z pobożności świętej Królowej Jadwigi, ponieważ w piętnastowiecznym rękopisie franciszkańskim znajduje się 5  pieśni na Boże Narodzenie w języku polskim, a wśród nich  „Zdrów bądź królu anjelski": „Zdrów bądź, królu anjelski K nam na świat w ciele przyszły, Tyś za jisty Bog skryty. W święte, czyste ciało wlity. Zdrów bądź, Stworzycielu waszego stworzenia!” ( cyt. Pielęgnujemy kolędy. Natalia Budzyńska; Portal Opoka ) Wiele kolęd z XVI – XVIII wieku są to dzieła anonimowe, zarówno tekstów, jak kompozycji muzycznych.  Słowa do kolędy „W żłobie leży” napisał prawdopodobnie Piotr Skarga natomiast  Pieśń o Narodzeniu Pańskim „Bóg się rodzi” jest autorstwa Franciszka Karpińskiego, z sugestią linii melodycznej, a śpiewana jest najczęściej do  muzyki  skomponowanej przez Karola Kurpińskiego. Fryderyk Chopin  również skomponował muzykę do dwóch kolęd „Lulajże Jezuniu i „Jezus malusieńki” te Bożonarodzeniowe kołysanki, bardzo piękne, przypominały mu na obczyźnie o Wigilii i radosnych obchodach Bożego Narodzenia w rodzinnym domu. Liturgia Bożego Narodzenia ma najradośniejszą oprawę muzyczną, najpoważniejszym natomiast okresem Liturgii Katolickiej jest Wielki Post z Triduum Paschalnym w którym przeważają pieśni pokutne i o Męce Pańskiej. Wśród nich wyróżnia się skomponowane w Polsce i zatwierdzone w 1707 roku misterium „Gorzkie żale”, opisujące Mekę śmierci krzyżowej Syna Bożego Jezusa i ból jego Matki, Marii, napisane jako rozmowa.  Uczestnik misterium pozostaje pełen współczucia wobec śmierci niewinnego, przeprasza Boga za grzechy i obiecuje poprawę.  Pogodny nastrój wprowadzają natomiast „Nabożeństwa Majowe”, ku czci Najświętszej Marii Panny,  miłość do Jezusa wyrażają „Nabożeństwa ku czci Serca Jezusowego” i procesja „Bożego Ciała”

Rola śpiewu i muzyki  sakralnej  została opisana w Kanonach Kościelnych dotyczących Rytuału Nabożeństw, pozwala ona   uwielbiać  Boga,  przynosi  człowiekowi nadzieję, usposabia do miłości Boga i bliźniego, wybaczania, przepraszania za popełnione zło. Muzyka sakralna  potwierdza i kontempluje istnienie sacrum.

Najpiękniejsze i najdoskonalsze wyrażenie znajduje w śpiewie Chorałowym i przy dźwiękach Organów. Przenosi tam dusze dosłownie do nieba, a dokonują tego głosy  męskie, doskonale zespolone, które otwierają  bramę ponad czasem i pozwalają na silne przeżycia nieskończoności Bożego majestatu i niezwykłego piękna, jakim wypełnione jest Niebo. 

Patronką muzyki i śpiewu kościelnego jest urodzona w III wieku naszej ery w Rzymie święta Cecylia, która według zachowanych opisów była niezwykle  piękna, śpiewała i grała na harfie, a być może także organach. Nawróciła na wiarę w Chrystusa swojego narzeczonego Waleriana i  wielu pogan. Ślubowała czystość i nie chciała również składać ofiar  ówczesnym rzymskim bożkom. Poświęciła Bogu życie, aż do męczeńskiej śmierci.  Postać świętej Cecylii z lilią w ręku lub różami towarzyszy zespołom chóralnym, lutnikom, organistom i wspiera wszystkie głosy oddające chwałę Jedynemu Bogu.

Helena ML